Enkoder, dönme hareketini elektrik sinyaline çeviren geri besleme elemanıdır — hız kontrolü, konumlama ve sayma uygulamalarının gözüdür. Yanlış seçilen enkoder ya gereksiz maliyete ya da sürücünün asla oturmayan bir kontrol döngüsüne dönüşür. Bu yazıda seçimi beş kritere indiriyoruz: çalışma prensibi (artımlı/mutlak), çözünürlük, şaft tipi, çıkış arayüzü ve ortam koşulları. Örnekler, SICK enkoder portföyümüzdeki DBS36E ve DBS50E ailelerinden.
Kriter 1: Artımlı mı, Mutlak mı?
Artımlı (incremental) enkoder, mil döndükçe eşit aralıklı pulse üretir. Kontrolör bu pulse'ları sayarak hızı ve göreli konumu hesaplar. Basit, ekonomik ve hız geri beslemesi için fazlasıyla yeterlidir. Zayıf noktası: enerji kesildiğinde konum bilgisi kaybolur; makine açılışta bir referans (home) turu atmak zorundadır. Çoğu artımlı enkoder A ve B olmak üzere 90° faz farklı iki kanal ile yön bilgisini, Z (index) kanalı ile tur başına bir referans noktasını verir.
Mutlak (absolute) enkoder ise her mil açısına benzersiz bir dijital değer atar. Enerji kesilse bile konum bilgisi korunur — makine açıldığı anda nerede olduğunu bilir. Tek tur (single-turn) versiyonlar 360° içindeki açıyı, çok tur (multi-turn) versiyonlar buna ek olarak kaçıncı turda olunduğunu raporlar. Referans turu atılamayan eksenler (dikey yükler, uzun hatlı taşıma sistemleri, vinç uygulamaları) mutlak enkoderin ana kullanım alanıdır.
Pratik kural: yalnızca hız ölçüyor ve her açılışta referansa gidebiliyorsanız artımlı; konumu enerji kesintisinde de korumak zorundaysanız mutlak. Konveyör hız takibi, sarım hattı metraj sayımı ve fan/pompa devir izleme tipik artımlı işlerdir. Karsen stok yapısında bu segmenti DBS36E ve DBS50E artımlı aileleri karşılar; mutlak enkoder ihtiyaçlarınız için bizimle iletişime geçin, proje bazlı tedarik edelim.
Kriter 2: Çözünürlük (PPR)
Artımlı enkoderde çözünürlük PPR (pulse per revolution — tur başına pulse) ile ifade edilir. SICK DBS ailelerinde sipariş kodunun son beş hanesi doğrudan PPR değerini gösterir: DBS36E-BBAJ02048 → 2048 PPR, DBS50E-S5AK00360 → 360 PPR. Portföyümüzdeki tipik değerler ve kullanım alanları:
| PPR | DB'den örnek kod | Tipik kullanım |
|---|---|---|
| 100 | DBS36E-S3EK00100 | Kaba hız izleme, düşük devirli miller |
| 360 | DBS50E-S5AK00360 | Açı takibi (1 pulse ≈ 1°), döner tabla |
| 500 / 1000 | DBS36E-S3EK00500 / DBS36E-S3EK01000 | Genel amaçlı hız geri beslemesi |
| 1024 / 2048 | DBS50E-S5AJ01024 / DBS36E-BBAJ02048 | Sürücü geri beslemesi, hassas konumlama |
| 2500 | DBS36E-BBAJ02500 | Yüksek çözünürlüklü sayma ve pozisyon |
Çözünürlüğü "ne kadar yüksek o kadar iyi" mantığıyla seçmeyin. Gerekli PPR, uygulamanın istediği konum hassasiyetinden geriye doğru hesaplanır; üst sınırı ise PLC/sayıcı girişinizin maksimum frekansı belirler. Yüksek devirli bir milde yüksek PPR, giriş kartının sayamayacağı bir pulse frekansı üretebilir.
Hızlı doğrulama: maksimum mil devri (devir/sn) × PPR = giriş frekansı (Hz). Bu değer, PLC hızlı sayıcı girişinizin veya sürücü enkoder kartınızın limitinin altında kalmalı. Limit aşılıyorsa PPR'ı düşürün ya da yüksek frekans destekli giriş modülü seçin.
Kriter 3: Şaft Tipi ve Montaj
Enkoderin mile nasıl bağlanacağı, sahada en çok hata yapılan başlıktır. İki temel yapı vardır:
- Mil (solid shaft): Enkoderin kendi çıkık mili vardır; makine miline kaplin ile bağlanır. Kaplin, eksen kaçıklığını ve titreşimi absorbe ederek rulman ömrünü korur. Flanş üzerinden gövde sabitlenir. DBS ailesinde S ile başlayan varyantlar bu yapıdadır — örn. DBS36E-S3EK01000, DBS50E-S5AK01024.
- Delik şaft (hollow/blind hollow shaft): Enkoder doğrudan makine milinin üzerine geçirilir; kaplin gerekmez, eksenel boyu kısadır. Gövdenin dönmesini bir moment kolu (torque arm) engeller. DBS36E ailesindeki B ile başlayan varyantlar (örn. DBS36E-BBAJ01024) bu yapıdadır.
Seçim pratikte yer kısıtına iner: mil ucuna eksenel mesafeniz varsa mil tipi + kaplin en sağlıklı çözümdür; dar yerleşimlerde ve mevcut mil üzerine ekleme yapılan retrofitlerde delik şaft kazanır. Delik şaft seçerken makine milinin çapını sipariş koduna göre doğrulamayı unutmayın.
Kriter 4: Çıkış Arayüzü (TTL / HTL / SSI)
Elektriksel arayüz, enkoderle kontrolörün aynı dili konuşmasını sağlar:
- TTL (RS-422): 5 V diferansiyel sinyal. Komple gürültü bağışıklığı diferansiyel hattan gelir; yüksek pulse frekanslarında ve uzun hatlarda tercih edilir. Karşı tarafta RS-422 uyumlu giriş gerekir.
- HTL (push-pull): Besleme gerilimi seviyesinde (tipik 10–30 V) sinyal. Standart PLC hızlı sayıcı girişleriyle doğrudan uyumludur; saha uygulamalarının en yaygın arayüzüdür.
- SSI: Mutlak enkoderlerin senkron seri arayüzü. Konum verisi, kontrolörün ürettiği clock ile senkron okunur — pulse saymak yerine hazır konum kelimesi alırsınız.
Artımlı DBS36E/DBS50E aileleri hem TTL hem HTL çıkış varyantlarıyla sunulur; doğru varyant, bağlanacağınız sürücünün veya PLC giriş kartının beklediği sinyal seviyesine göre seçilir. Frekans invertörüyle kapalı çevrim kuracaksanız sürücünün enkoder kartı dokümanına bakın — hangi arayüzü ve beslemeyi desteklediği orada yazar. Sürücü tarafının temelleri için VFD frekans sürücüsü rehberimize göz atabilirsiniz.
Enkoder kablosu bir sinyal kablosudur: blendajlı kablo kullanın, blendajı tek noktadan topraklayın ve güç kablolarıyla aynı kanaldan taşımayın. Sahada "enkoder arızası" diye gelen vakaların önemli bölümü, motor kablosuyla yan yana çekilmiş blendajsız enkoder hattından kaynaklanan parazittir.
Kriter 5: Ortam Koşulları ve Gövde
Son kriter, enkoderin yaşayacağı ortamdır. Kontrol listesi:
- Gövde çapı ve yer: DBS36E kompakt 36 mm sınıfı gövdesiyle dar yerleşimlere, DBS50E 50 mm sınıfı gövdesiyle genel endüstriyel standarda hitap eder.
- Koruma sınıfı: Toz ve su etkisine göre IP sınıfını doğrulayın; yıkama alan bölgelerde konnektör tarafının koruması da gövde kadar önemlidir.
- Titreşim ve şok: Kaplin seçimi ve delik şaftta moment kolu montajı, titreşimli uygulamalarda ömrü doğrudan etkiler.
- Sıcaklık: Fırın hatları ve soğuk depolarda çalışma sıcaklığı aralığını veri sayfasından teyit edin.
- Bağlantı biçimi: Kablolu ve konnektörlü varyantlar arasında, bakım senaryonuza göre seçim yapın — konnektörlü versiyon arıza değişimini dakikalara indirir.
Portföyümüzde DBS36E ve DBS50E artımlı ailelerinin yanında BCG05, BCG08 ve BCG13 serisi enkoder ürünleri de yer alır. Tüm aileleri varyant listeleriyle SICK enkoderler kategorisinde inceleyebilirsiniz; marka genelindeki sensör gruplarına SICK marka sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
Beş Kriterin Özeti
Sipariş öncesi bu beş soruyu sırayla kapatın: (1) Enerji kesintisinde konum korunacak mı — artımlı/mutlak kararı. (2) İstenen hassasiyet ve giriş frekansı limiti — PPR. (3) Mil ucu mu, mil üzeri mi — şaft tipi. (4) Kontrolör hangi sinyali bekliyor — TTL/HTL/SSI. (5) Ortam neye maruz — IP, sıcaklık, titreşim. Beşi de netse doğru sipariş kodu tektir.
Hat üzerindeki nesne algılama tarafı için SICK fotoelektrik sensör seçim rehberimize, tank ve silolardaki ölçüm için seviye sensörü seçim yazımıza devam edebilirsiniz.
PPR, şaft tipi ve çıkış arayüzünü paylaşın; doğru sipariş kodu ve stok fiyatı ile dönelim.
