Kontaktör, bir bobin (elektromıknatıs) yardımıyla güç devresini uzaktan açıp kapatan elektromekanik anahtardır. Düşük güçlü bir kumanda sinyaliyle motor, ısıtıcı gibi yüksek güçlü yükler güvenle kontrol edilir. Doğru seçim için yük türü (AC-1 / AC-3), motor gücü, bobin gerilimi ve yardımcı kontak ihtiyacı belirlenir. Schneider ve Emas kontaktörlerini Schneider ürün sayfamızda inceleyebilirsiniz.
Kontaktör Nedir?
Kontaktör, bir elektromıknatıs (bobin) yardımıyla güç devresini açıp kapatan elektromekanik bir anahtardır. Temel amacı, küçük bir kumanda gerilimiyle (örneğin bir buton veya PLC çıkışı) yüksek akımlı bir yükü — motor, rezistans, kondansatör grubu — uzaktan ve tekrarlı biçimde devreye almaktır.
Sıradan bir anahtardan farkı, uzaktan ve otomatik kumanda edilebilmesidir. Operatör tehlikeli güç hattına dokunmadan, düşük gerilimli bir kumanda devresiyle motoru çalıştırıp durdurabilir. Bu nedenle kontaktör, endüstriyel kumanda panolarının temel elemanıdır.
Nasıl Çalışır? Ana ve Yardımcı Kontaklar
Bobine kumanda gerilimi uygulandığında oluşan manyetik alan, hareketli çekirdeği çeker ve kontaklar konum değiştirir. Gerilim kesilince geri yay kontakları eski konumuna döndürür.
- Bobin (A1–A2): Kontaktörü çektiren kumanda sargısı. Gerilimi 24V DC, 230V AC, 400V AC gibi farklı değerlerde olabilir.
- Ana kontaklar: Güç devresini taşıyan, ark söndürmeye uygun kontaklar. Genellikle 3 kutuplu (trifaze) yapıdadır.
- Yardımcı kontaklar: Kumanda ve sinyal amaçlı normalde açık (NO) / normalde kapalı (NC) kontaklar; mühürleme (kendini tutma) devreleri ve geri besleme için kullanılır.
Motor uygulamalarında kontaktör tek başına aşırı yük koruması sağlamaz. Bu nedenle genellikle bir termik aşırı yük rölesi ile birlikte kullanılır; röle, motor aşırı akım çektiğinde kontaktörün bobin devresini keserek motoru korur.
AC-1, AC-3 ve Diğer Kullanım Kategorileri
Bir kontaktörün anma akımı, anahtarladığı yükün türüne bağlıdır. IEC 60947-4-1 standardı bu yükleri kullanım kategorileri ile tanımlar. En sık karşılaşılanlar:
| Kategori | Yük türü | Tipik uygulama |
|---|---|---|
| AC-1 | Omik / az endüktif (cos φ yüksek) | Rezistif ısıtma, dağıtım, omik yük |
| AC-3 | Sincap kafesli asenkron motor (normal start/stop) | Pompa, fan, kompresör, konveyör |
| AC-4 | Motor — ağır şartlar (jog, ters frenleme) | Vinç, sık yol verme, reversing |
Önemli nokta şudur: aynı kontaktör AC-1'de daha yüksek, AC-3'te daha düşük akım değeri taşır. Çünkü motor yol alırken anma akımının birkaç katı başlangıç akımı çeker ve kontaklar bu zorlamaya göre derecelendirilir. Bir motoru, kontaktörün AC-1 akım değerine göre seçmek hatalı ve risklidir.
Motor süren bir kontaktör seçerken etiketteki AC-3 anma değerini (motor kW / akım) esas alın. AC-1 değeri yalnızca rezistif/omik yükler için geçerlidir.
Kontaktör Nasıl Seçilir? Adım Adım
Doğru kontaktörü belirlemek için sırasıyla şu parametreler netleştirilir:
- 1. Yük türü: Motor mu, rezistif yük mü, kondansatör grubu mu? Bu, kullanım kategorisini (AC-3 / AC-1 / kondansatör kategorisi) belirler.
- 2. Güç / akım: Motor için gücü (kW) ve şebeke gerilimi; rezistif yük için akımı. Üretici tablosundan ilgili AC-3 (veya AC-1) değeri seçilir.
- 3. Bobin gerilimi: Kumanda devresine uygun değer (24V DC, 230V AC, 400V AC vb.).
- 4. Yardımcı kontak: Mühürleme ve sinyalleme için gereken NO/NC sayısı.
- 5. Anahtarlama sıklığı ve şartlar: Sık yol verme veya ağır hizmet varsa AC-4 ya da bir üst boy seçilir.
Karşılaştırma için Schneider TeSys ve Emas kontaktör serilerine ya da güncel fiyat için Schneider fiyat listemize bakabilirsiniz. Pano içi güç ve kumanda bağlantılarında kullanılan klemensler için ise WAGO klemens çeşitleri yazımız faydalı olacaktır.
Motor gücü, gerilim ve bobin bilgisini paylaşın; uygun kontaktör için hızlıca fiyat verelim.
