Otomat sigorta (MCB) seçimi üç sorunun cevabıdır: Hangi eğri? (yükün kalkış karakteri), kaç amper? (kablonun taşıma kapasitesi) ve kaç kA? (bağlantı noktasındaki olası kısa devre akımı). B eğrisi anma akımının 3-5 katında, C eğrisi 5-10 katında ani açma yapar. Bu yazıda üç kararı da Viko'nun otomatik sigorta gamındaki gerçek ürün örnekleriyle anlatıyoruz.
Açma Eğrisi Nedir? Termik ve Manyetik Koruma
Bir otomat sigortanın içinde iki ayrı koruma düzeneği çalışır. Termik açıcı (bimetal şerit), uzun süreli aşırı yüklenmede ısınarak devreyi açar: 16 amperlik hattan sürekli 20 amper çekilmesi gibi durumlar. Manyetik açıcı (bobin) ise kısa devre gibi ani ve büyük akımlarda milisaniyeler içinde devreyi keser.
"Eğri" dediğimiz şey, bu manyetik açıcının hangi akım seviyesinde devreye gireceğini tanımlar. B eğrisinde manyetik açma, anma akımının (In) 3 ila 5 katı arasında gerçekleşir. C eğrisinde bu aralık 5 ila 10 kattır. Yani 16 A'lik bir B otomat yaklaşık 48-80 A aralığındaki ani akımda, 16 A'lik bir C otomat ise 80-160 A aralığında ani açar. Termik kısım her iki eğride de aynı mantıkla çalışır; fark yalnızca ani (manyetik) açma eşiğindedir.
Bu fark neden önemli? Çünkü bazı yükler devreye girerken kısa süreli, zararsız bir kalkış akımı (demeraj) çeker. Eğri, "bu kalkış akımına tahammül et, ama gerçek kısa devrede tereddütsüz aç" dengesini kurar. Eğri yanlış seçilirse iki kötü senaryodan biri yaşanır: motor her kalkışta otomat atar (gereksiz açma) ya da arızada otomat geç açar (yetersiz koruma).
B mi, C mi? Yük Tipine Göre Karar
| Kriter | B Eğrisi (3-5×In) | C Eğrisi (5-10×In) |
|---|---|---|
| Manyetik açma aralığı | 3-5 × anma akımı | 5-10 × anma akımı |
| Tipik yükler | Aydınlatma, priz hatları, rezistif yükler (ısıtıcı, fırın) | Motorlar, trafolar, kompresörler, klima dış üniteleri, kaynak makineleri |
| Kalkış akımı toleransı | Düşük — demerajlı yükte gereksiz açabilir | Yüksek — kalkış akımını arıza sanmaz |
| Tipik kullanım yeri | Konut ve ofis dağıtım panoları | Atölye, sanayi, motor besleme devreleri |
| Viko örnekleri | 4VTB-1B10, 4VTB-1B16, 3VTB-3B10 | 4VTB-1C16, 4VTB-3C32, 6VTB-3C63 |
Pratik kural: Yük "dönmüyorsa" B, "dönüyorsa veya sargılıysa" C. Aydınlatma armatürleri, priz linyeleri ve rezistif ısıtıcılar ani akım sıçraması üretmediği için B eğrisiyle hem korunur hem de arızada daha düşük akım seviyesinde açma avantajı elde edilir — bu, uzun hatlarda ve zayıf topraklama koşullarında güvenlik marjını artırır. Motor, trafo ve kompresör gibi endüktif yükler ise kalkışta anma akımının birkaç katını çektiğinden C eğrisi ister; aynı yüke B otomat takılırsa her kalkışta gereksiz açma yaşanır.
Konut panosunda dahi karışık kullanım olabilir: aydınlatma ve priz linyeleri B, klima ve hidrofor hatları C ile korunur. Viko gamı iki eğriyi de kapsar; B tarafında 4VTB-1B02'den (1x2A) 4VTB-1B50'ye (1x50A), C tarafında 4VTB-1C02'den 6VTB-3C100'e (3x100A) uzanan geniş bir aralık mevcuttur.
Amper Seçimi: Sigorta Kabloyu Korur
En kritik ve en çok yanlış anlaşılan konu budur: otomat sigorta cihazı değil, kabloyu korur. Anma akımı, hattaki kablonun güvenle taşıyabileceği akımın altında veya ona eşit seçilmelidir. Kablonun taşıma kapasitesi ise kesitine, montaj şekline (boru içi, kanal, tava), ortam sıcaklığına ve yan yana giden devre sayısına bağlıdır.
Yaygın pratik eşleşmeler şöyledir: 1,5 mm² kesitli aydınlatma linyesi 10 A otomatla, 2,5 mm² priz linyesi 16 A otomatla korunur. Kombi, klima gibi tekil yüklerde ve 4-6 mm² besleme hatlarında 20-32 A aralığı devreye girer. Ancak bu eşleşmeler montaj koşuluna göre değişebilir; nihai kararı tesisat projesine ve yürürlükteki yönetmeliğe göre verin.
Sık atan otomatı bir üst ampere çıkarmak çözüm değil, yangın riskidir. Otomat atıyorsa ya devrede gerçek bir aşırı yük/arıza vardır ya da eğri tipi yüke uygun değildir. Kablo kesiti büyütülmeden amper yükseltilirse kablo, sigortanın açmadığı bir akımda ısınmaya devam eder.
Kesme Kapasitesi: 3kA, 4,5kA, 6kA, 10kA
Kesme kapasitesi (Icn), otomatın güvenle kesebileceği en büyük kısa devre akımıdır ve cihazın üzerinde kA cinsinden yazar. Bağlantı noktanızdaki olası kısa devre akımı, otomatın kesme kapasitesini aşıyorsa otomat arızayı kesemez; kaynak yapıp yapışabilir. Kural basittir: panodaki olası kısa devre akımı ≤ otomatın kA değeri.
Olası kısa devre akımı, trafoya ve ana panoya yaklaştıkça büyür; hat uzadıkça küçülür. Bu yüzden pratik dağılım şöyledir:
- 3 kA: Şebekenin zayıf, hattın uzun olduğu uç noktalar. Viko'da 3VTB-3B10, 3VTB-3C20 gibi modeller.
- 4,5 kA: Konut ve küçük işyeri dağıtım panolarının yaygın seviyesi. Viko gamının en geniş ailesi buradadır: 4VTB-1B16, 4VTB-1C16, 4VTB-3C32, 4VTB-4C63...
- 6 kA: Bina ana panoları, güçlü besleme hatları, hafif sanayi. Örnekler: 6VTB-1C16, 6VTB-3C63, 6VTB-3C100.
- 10 kA: Trafoya yakın ana dağıtım panoları ve endüstriyel tesisler. Örnekler: 10VTB-3C16, 10VTB-4C63N.
Aynı anma akımında kA yükseldikçe cihazın iç yapısı güçlenir. Örneğin 16 A / C eğrisi ihtiyacı için Viko'da 4VTB-1C16 (4,5 kA), 6VTB-1C16 (6 kA) ve 10VTB-3C16 (10 kA, trifaze) seçenekleri vardır — doğru olan, panonun kısa devre hesabına uyanıdır.
Kutup Sayısı: 1P, 2P, 3P, 4P
Kutup sayısı, otomatın kaç iletkeni birlikte kesip açtığını gösterir:
- 1P: Monofaze linyelerde yalnız fazı keser — konut dağıtım panosunun standart çözümü (örn. 4VTB-1C16).
- 2P: Faz + nötrü birlikte keser; nötrün de ayrılması istenen monofaze besleme ve cihaz devreleri için (örn. 6VTB-2C16, 4VTB-2C40).
- 3P: Trifaze yüklerde üç fazı birlikte keser; bir fazda arıza olduğunda üçü birden açılır, motor iki faza kalıp yanmaz (örn. 4VTB-3C32, 6VTB-3C63).
- 4P: Trifaze + nötr; jeneratör/UPS geçişli sistemlerde ve nötr kesmesi istenen ana beslemelerde (örn. 4VTB-4C40, 10VTB-4C63N).
Trifaze motor devrelerinde üç adet 1P otomat kullanmak yanlıştır: fazlardan biri açtığında diğer ikisi beslemeye devam eder ve motor sargıları zorlanır. Trifaze yük her zaman 3P (veya nötr gerekiyorsa 4P) tek gövdeyle korunmalıdır.
Otomat sigorta aşırı yük ve kısa devreyi keser; insan hayatını koruyan kaçak akımı kesmez. Priz ve ıslak hacim devrelerinde otomatın önüne mutlaka kaçak akım koruması ekleyin. Değer seçimi için 30 mA mı, 300 mA mı yazımıza, Viko'nun 2 ve 4 kutuplu röle seçenekleri için kaçak akım koruma kategorisine bakın.
Beş Adımda Doğru Otomat
Özet karar akışı: (1) Yükü tanımlayın — aydınlatma/priz ise B, motor/trafo/kompresör ise C. (2) Kablo kesitine göre anma akımını belirleyin; sigortanın kabloyu koruduğunu unutmayın. (3) Panonun konumuna göre kesme kapasitesini seçin — uç nokta 3-4,5 kA, ana pano 6-10 kA. (4) Devre tipine göre kutup sayısına karar verin. (5) Priz devrelerinde kaçak akım korumasıyla koordinasyonu kurun. Daha büyük güçlerde, otomatın yetmediği ana dağıtım noktaları için Viko kompakt şalterler devreye girer.
Tüm eğri, amper ve kutup kombinasyonları Viko marka sayfamızda listelenir. Endüstriyel priz hatlarını beslerken montaj tarafındaki kritik noktalar için endüstriyel fiş-priz montaj rehberimize, bina içi anahtar-priz seçimi için Viko seri seçim rehberimize göz atın.
Eğri tipi, amper, kA ve kutup sayısını paylaşın; stok durumu ve fiyatla dönelim.
