Hız kontrol cihazı (VFD) seçimi katalogdan kW okumakla bitmez: motorun etiket akımı, yükün karakteri, besleme şekli, EMC ortamı ve frenleme ihtiyacı birlikte değerlendirilir. Bu yazıda Schneider Altivar ailesinin seri mantığını (ATV12, ATV310, ATV320, ATV340 ve proses serileri) ve satın alma öncesi netleştirilmesi gereken 5 kritik parametreyi stok kodları üzerinden anlatıyoruz. Ürün gamının tamamı için Schneider Electric marka sayfamızı inceleyebilirsiniz.
VFD Nedir, Ne Kazandırır?
Hız kontrol cihazı — İngilizce literatürde VFD (Variable Frequency Drive), sahada yaygın adıyla frekans invertörü veya sürücü — şebekenin sabit frekanslı gerilimini önce doğrultup sonra istenen frekans ve gerilimde yeniden üreterek asenkron motorun devrini kontrol eder. Motor devri besleme frekansıyla orantılı olduğu için, frekansı değiştirmek devri değiştirmenin en verimli yoludur.
Kazanım iki başlıkta toplanır. Birincisi proses kontrolü: konveyör hızı, pompa debisi veya fan basıncı mekanik kısma yerine elektriksel olarak ayarlanır; yumuşak kalkış sayesinde direkt yol vermenin şebekeyi sarsan kalkış akımı ortadan kalkar, kayış-kasnak ve rulmanlardaki mekanik darbe azalır. İkincisi enerji tasarrufu: santrifüj pompa ve fanlarda güç ihtiyacı devrin yaklaşık küpüyle orantılıdır — devri bir miktar düşürmek bile klape/vana ile kısmaya göre ciddi tasarruf sağlar. Sabit hızda çalışan ve kontrol gerektirmeyen yüklerde ise sürücü şart değildir; bu senaryoda kontaktörlü yol verme yeterlidir, detayları TeSys kontaktör seçimi yazımızda bulabilirsiniz.
Altivar Seri Mantığı: Hangi Seri Hangi İş İçin?
Altivar ailesi, uygulama sınıfına göre katmanlanır. Alt katmanda basit makine sürücüleri, orta katmanda OEM makine sürücüleri, üst katmanda proses sürücüleri yer alır. Karsen stok programındaki serilerin konumu şöyledir:
| Seri | Stok Güç Aralığı | Besleme | Tipik Uygulama |
|---|---|---|---|
| ATV12 | 0,18 – 2,2 kW | 230 V monofaze | Küçük makineler, karıştırıcı, basit konveyör |
| ATV310 | 22 kW'a kadar | 400 V trifaze | Ekonomik genel amaçlı sürücü; pompa, fan, basit tahrik |
| ATV320 | 0,37 – 7,5 kW | 240 V monofaze / 500 V trifaze | OEM makineleri; paketleme, tekstil, malzeme taşıma |
| ATV340 | 11 – 22 kW | 400 V trifaze | Yüksek performanslı makine tahriki, Ethernet haberleşmeli hatlar |
| ATV610 / ATV930 | 315 kW'a kadar | 380–480 V trifaze | Proses: büyük pompa, fan, kompresör grupları |
ATV320'nin iki gövde formu vardır ve stok kodunda son harfle ayrılır: B (Book) dar-dikey gövdedir, yan yana sıralamada pano genişliğinden kazandırır; C (Compact) klasik orandadır. Örneğin ATV320U22N4B ile ATV320U22N4C elektriksel olarak aynı 2,2 kW sürücüdür, yalnızca form farklıdır. ATV320 ayrıca STO (Safe Torque Off) güvenlik girişini gövdesinde barındırır; güvenlik rölesiyle motoru kontaktörsüz durdurmak isteyen makine üreticileri için önemli bir ayrıntıdır. ATV340 tarafında E son eki (örn. ATV340D22N4E) dahili Ethernet haberleşmesini gösterir. Proses sınıfında ise ATV610 normal hizmet pompa-fan uygulamalarına, ATV930 daha ağır proses yüklerine konumlanır; stokta 315 kW'a kadar örnekleri (ATV610C31N4) mevcuttur.
1. Parametre — Motor Gücü Değil, Motor Akımı
En yaygın seçim hatası, sürücüyü yalnızca motor kW değerine göre almaktır. Sürücünün yarı iletkenlerini zorlayan büyüklük güç değil akımdır; aynı 4 kW etikete sahip iki motor, verim ve güç faktörüne bağlı olarak farklı nominal akım çekebilir. Kural basittir: motorun etiketindeki nominal akımı okuyun, sürücünün sürekli çıkış akımının bu değere eşit veya üzerinde olduğunu doğrulayın. Yıldız/üçgen bağlantıya göre etikette iki akım değeri varsa, kullanacağınız bağlantının akımını esas alın.
Altivar stok kodları bu eşleştirmeyi hızlandırır: koddaki güç bloğu U ile başlıyorsa değer 0,01 kW (U22 = 2,2 kW; U75 = 7,5 kW), D ile başlıyorsa 1 kW (D15 = 15 kW; D22 = 22 kW) çarpanındadır. Devamındaki blok beslemeyi gösterir: M2 240 V monofaze, N4 380–500 V trifaze. Örneğin ATV320U40N4C: 4 kW, trifaze, Compact gövde.
Monofaze beslemeli sürücülerde (M2 kodlular) giriş monofaze, çıkış her zaman trifazedir — sürücü 230 V şebekeden trifaze motor sürer. Bu, trifaze hattın bulunmadığı atölyelerde 2,2 kW'a kadar motor kullanmanın pratik yoludur; motor sargılarının 230 V üçgen bağlantıya uygun olduğunu etiketten doğrulamanız yeterlidir.
2. Parametre — Ağır Yük mü, Normal Yük mü?
Sürücü kataloglarındaki "heavy duty / normal duty" ayrımı, cihazın aşırı yük kapasitesiyle ilgilidir ve seçimi doğrudan etkiler:
- Normal yük (değişken tork): Santrifüj pompa ve fanlarda tork devirle birlikte düşer; kalkış yumuşaktır, kısa süreli aşırı yük ihtiyacı azdır. Endüstri pratiğinde bu sınıf, nominalin yaklaşık %110–120'si mertebesinde kısa süreli aşırı yükle tanımlanır. ATV610 gibi proses sürücüleri bu profile göre boyutlandırılır.
- Ağır yük (sabit tork): Ekstrüder, konveyör, vinç, karıştırıcı ve kırıcılarda tork düşük devirde de tamdır; kalkışta ve sıkışmalarda nominalin üzerinde akım gerekir. Bu sınıfta tipik beklenti 60 saniye boyunca nominalin ~%150'sini verebilmektir. ATV320 ve ATV340 makine sürücüleri bu tür yükler için tasarlanmıştır.
Pratik sonuç: değişken torklu bir fan için seçilen sürücü aynı kW'lık bir ekstrüdere taşınamaz. Yük tipi belirsizse motorun kalkış davranışını (boşta mı, yük altında mı kalkıyor?) netleştirmeden seçim yapmayın; sınırda kalan durumlarda bir üst güç kademesine çıkmak güvenli taraftır.
3. Parametre — EMC Filtre ve Kablo Uzunluğu
Sürücüler anahtarlamalı güç elektroniği içerdiğinden şebekeye ve çevreye elektromanyetik gürültü yayar. IEC 61800-3 standardı bu yayılımı ortam kategorilerine bağlar: ticari/konut şebekesine bağlı kurulumlar (1. çevre) daha sıkı filtreleme ister, endüstriyel şebekeler (2. çevre) daha toleranslıdır. Seçimde üç soruyu yanıtlamak gerekir:
- Kurulum ortamı hangisi? Bina içi, ofis ve konutla aynı trafodan beslenen panolarda dahili EMC filtreli model veya harici filtre şarttır. ATV310'un filtreli varyantları stok kodunda F son ekiyle ayrılır: örneğin ATV310HD22N4EF, 22 kW EMC filtreli modeldir.
- Motor kablosu ne kadar uzun? Kablo uzadıkça kapasitif kaçak akımlar ve gerilim yansımaları artar; üreticinin filtre sınıfı için verdiği maksimum kablo uzunluğu aşılacaksa çıkış şok bobini (motor choke) planlanmalıdır.
- Kablolama doğru mu? Blendajlı motor kablosu, blendajın her iki uçtan 360° topraklanması ve güç-sinyal kablolarının ayrı kanallarda taşınması, filtre kadar etkilidir. EMC sorunlarının önemli bölümü cihazdan değil kablolamadan kaynaklanır.
4. Parametre — Fren Direnci Ne Zaman Gerekir?
Motor yavaşlarken yük motoru sürüklemeye başlarsa makine jeneratöre dönüşür ve enerji sürücünün DC barasına geri akar. Standart sürücü bu enerjiyi şebekeye geri veremez; DC bara gerilimi yükselir ve cihaz kendini korumak için aşırı gerilim hatasına düşer. Çözüm senaryoya göre değişir:
- Rampa uzatma: Duruş süresi kritik değilse en ucuz çözüm yavaşlatma rampasını uzatmaktır; enerji zamana yayılır, direnç gerekmez.
- Fren direnci: Yüksek ataletli yüklerde (santrifüj, volanlı pres, büyük fan) hızlı duruş isteniyorsa veya yük aşağı yönde motoru sürüklüyorsa (vinç, kaldırma ekipmanı, eğimli konveyör) fren kıyıcısı üzerinden bağlanan harici dirençte enerji ısıya çevrilir. Direnç değeri ve gücü, sürücü kataloğundaki minimum direnç sınırına ve frenleme çevrimine göre hesaplanır.
- Rejeneratif çözüm: Frenleme sürekli ve enerji miktarı büyükse (test tezgâhları, sürekli inen yükler) direnci ısıtmak yerine enerjiyi şebekeye geri basan rejeneratif ünite ekonomik hale gelir.
Kısa özet: pompa-fan uygulamalarında fren direnci nadiren gerekir; vinç ve yüksek atalet uygulamalarında ise baştan projeye dahil edilmelidir.
5 Parametreyi Tek Listede Toplayalım
Teklif istemeden önce şu beş soruyu yanıtlayın; doğru sürücü büyük oranda kendiliğinden belirlenir:
- 1. Motor etiket akımı: Sürücü sürekli çıkış akımı ≥ motor nominal akımı.
- 2. Yük tipi: Değişken tork (pompa/fan) mü, sabit tork (konveyör/ekstrüder/vinç) mü?
- 3. Besleme: Monofaze 230 V mu (M2 kodlular), trifaze 400 V mu (N4 kodlular)?
- 4. EMC ortamı: 1. çevre mi, 2. çevre mi; motor kablosu kaç metre?
- 5. Frenleme: Hızlı duruş veya sürüklenen yük var mı; fren direnci ya da rejeneratif ünite gerekiyor mu?
Bu beş cevabın yanına haberleşme (Modbus mu, Ethernet'li ATV340 mı?) ve gövde formu (Book/Compact) gibi ikincil tercihleri eklediğinizde seçim tamamlanır. Sürücünün önüne konulacak koruma elemanları için Schneider sigorta tipleri rehberimize, pano önü start/stop ve sinyalizasyon tarafı için Harmony XB7 buton rehberimize bakabilirsiniz.
Motor etiketi, yük tipi ve besleme bilgisini paylaşın; doğru seriyi birlikte belirleyip stok fiyatı verelim.
