Yanmaz kablo kodları üç farklı standardın iç içe geçmesinden oluşur: IEC 60331 (FE180), DIN 4102 Part 12 (E30/E60/E90) ve EN 50200 (PH15–PH120). Birinci kablonun yangın direncini, ikincisi tüm askı + bağlantı sisteminin bütünlüğünü, üçüncüsü ise farklı bir alev testindeki performansı ölçer. Bu rehber kodları çözer ve doğru seçim için pratik tablo verir. Nexans yanmaz kablo serileri ile birlikte değerlendirin.
Kod Anatomisi: NHXH FE180 PH90 Ne Anlama Geliyor?
Yanmaz kablo etiketinde gördüğünüz uzun kod aslında üç ayrı bilgi taşır: malzeme tipi, kablo yapısı ve hangi standartta hangi sınıfı geçtiği. Örneğin NHXH FE180 E90 kodunu çözmek için her parçayı ayrı okumak gerekir.
- N: Standart yapı (norm tipi) — TS-HD/VDE serisi
- H: Yalıtım malzemesi halojensiz polimer
- X: Çapraz bağlı (XLPE) yalıtım
- H: Halojensiz dış kılıf
- FE180: IEC 60331 testine göre 180 dakika alev altında elektrik bütünlüğü
- E90: DIN 4102 Part 12'ye göre kablo + askı sisteminin 90 dakika fonksiyonel kalması
Bir kabloda hem FE180 hem E90 hem de PH120 belirtilmiş olabilir. Bu üç sınıf aynı kabloyu farklı testlerle değerlendirir. Yönetmelik gereği hangi sınıfın istenmesi gerektiği uygulamaya göre değişir.
Şartnamede yalnızca "FE180" yazıyorsa kablo testi istenmiş demektir. "E90" yazıyorsa kablo + askı + klemens dahil tüm sistem testi istenmiştir; bu durumda kabloyu üreticinin onaylı askı sistemiyle birlikte sertifikalı kullanmanız zorunludur.
Üç Standardın Karşılaştırma Tablosu
Aşağıdaki tablo IEC, DIN ve EN standartlarının test koşullarını ve neyi ölçtüklerini özetler. Doğru ürünü seçmek için projedeki şartnameyi bu tablo üzerinden okuyabilirsiniz.
| Özellik | IEC 60331 (FE) | DIN 4102 Part 12 (E) | EN 50200 (PH) |
|---|---|---|---|
| Test edilen | Yalnız kablo | Kablo + askı + klemens | Yalnız kablo |
| Alev sıcaklığı | ~750 °C | ~1000 °C | ~842 °C |
| Süre sınıfları | FE180 (180 dk) | E30 / E60 / E90 | PH15 / 30 / 60 / 90 / 120 |
| Mekanik darbe | Yok | Var (yapı çökmesi simülasyonu) | Var |
| Su sprey | Yok | Var (EN 50200 + 50362 entegre) | Var (EN 50200 + 50362) |
| Tipik uygulama | Kablo seçimi | Yönetmelik şartnamesi | AB üye ülke şartnamesi |
Bir kablo IEC 60331-FE180 geçmiş olabilir ama DIN 4102 E90 sisteme entegre edilmediğinde sertifikası boşa düşer. Hastane, AVM, raylı sistem gibi kritik altyapı pano tasarımlarında sistem sertifikasyonu (E sınıfı) tercih edilir.
LSZH ve Halojensiz Kavramları
Yanmaz kablo seçimindeki ikinci kritik kavram LSZH'tir: Low Smoke Zero Halogen. Bu, kablonun yandığında düşük yoğunlukta duman ve zehirli halojen gazı (klor, flor, brom) çıkarmaması demektir. PVC yalıtımlı klasik kablolar yangında HCl gazı üretir; bu gaz solunduğunda hem ciddi sağlık sorunu hem de elektronik ekipmana asit hasarı verir.
NHXH ve NHXHX Farkı
NHXH ve NHXHX kabloların ikisi de halojensiz LSZH ailesindedir; aralarındaki fark dış kılıf yapısındadır. NHXHX kablolarda ek bir koruyucu katman (çelik veya alüminyum bant) bulunur ve mekanik dayanım daha yüksektir. Topraltı veya kablo kanalı dışı uygulamalarda NHXHX tercih edilir; bina içi tava ve kanallarda NHXH yeterlidir.
- NHXH: 0.6/1 kV, halojensiz LSZH, bina içi yanmaz devre besleme
- NHXHX: 0.6/1 kV, halojensiz LSZH + ek mekanik koruma
- NHXMH: 300/500 V, halojensiz LSZH, hafif uygulama (alarm, kontrol)
Hangi Devrelerde Hangi Kablo Zorunlu?
Türkiye'de Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) bina tipine ve fonksiyon kritikliğine göre yanmaz kablo sınıfı belirler. Aşağıdaki tablo en sık karşılaşılan zorunluluk eşlemelerini özetler.
| Uygulama | Önerilen Sınıf | Tipik Kablo |
|---|---|---|
| Yangın algılama paneli besleme | E30 veya PH30 | NHXH FE180/E30 |
| Acil aydınlatma armatür devresi | E30 | NHXH FE180/E30 |
| Yangın pompası besleme | E90 | NHXH FE180/E90 |
| Duman tahliye fanı | E90 | NHXHX FE180/E90 |
| Asansör (yangın asansörü) kumandası | E90 | NHXH FE180/E90 |
| Hastane ameliyathane besleme | E90 + UPS | NHXH FE180/E90 |
| Raylı sistem tünel besleme | E90 + LSZH zorunlu | NHXHX FE180/E90 |
| Endüstriyel pano içi kontrol | FE180 (LSZH) | NHXMH |
Hangi devrenin hangi süre sınıfına ihtiyaç duyduğu yapı yüksekliği, kullanım amacı ve kaçış mesafesi ile ilişkilidir. Yüksek bina (yapı yüksekliği > 51,5 m) projelerinde tüm can güvenliği devreleri E90 talep edilir. Kablo kesit hesabı yapılırken yanmaz kablo dirençlerinin standart NYY/NYA'dan farklı olduğu unutulmamalıdır.
Üretici Seçimi ve Karsen'in Tedarik Marka Listesi
Karsen Elektrik, yanmaz kablo grubunda üç temel üretici ile çalışır: Nexans, Prysmian ve HES Kablo. Üç üreticinin de IEC 60331, DIN 4102 ve EN 50200 sertifikalı yanmaz seri ürünleri vardır; fark kapasite, teslimat süresi ve fiyat ekseninde belirir.
- Nexans Alsecure serisi — Avrupa orijinli, raylı sistem ve havalimanı projelerinde tercih edilir. Tipik teslimat 3-5 gün.
- Prysmian FP200 / Afumex — Geniş kesit aralığı, AB normlarına tam uyum.
- HES Flaret serisi — Yerli üretim, hızlı stok, kayseri fabrikası 4000+ ürün varyantı.
Yanmaz kablo siparişinde sertifika kontrolünü atlayan birçok proje şantiyede kontrol esnasında sorun yaşar. Karsen, sevkiyat öncesinde her yanmaz kablo makarası için TSE veya uluslararası test laboratuvarı sertifikasını dosya olarak gönderir. Sertifika numarası üzerinden test rapor PDF'i de iletilir.
Montaj ve Test Uyarıları
Yanmaz kablo seçildikten sonra bile sistem performansı doğru montaj ile sağlanır. Aşağıdaki noktalar sahada en sık atlanan detaylardır.
- Askı sistemi: E sınıfı kabloda kullanılan kablo tavası, kelepçesi ve askısının üretici tarafından sertifikalı setten seçilmesi şarttır. Standart galvaniz tava ile E90 sınıfı kablo döşemek sertifikayı geçersiz kılar.
- Klemens ve buat: E sınıfı sertifikası buat içindeki bağlantı için de aranmalıdır. Sıradan plastik buat 90 dakika 1000 °C ortamda erir; seramik veya özel yanmaz buat kullanılmalıdır.
- Geçiş noktaları: Yangın bölmesi geçişlerinde uygun yangın durdurucu macun (intumescent sealant) ile boşluklar kapatılmalı; aksi halde duman ve sıcak gaz başka bölmelere geçer.
- Test ve raporlama: Devreye alma sırasında izolasyon direnci ve süreklilik testi sonuçları proje dosyasına eklenir; itfaiye denetim sürecinde bu raporlar talep edilir.
Sık Yapılan Hatalı Seçimler
- FE180 var diye E90 sayma: İki test farklıdır; şartnamede E90 isteniyorsa FE180 sertifikası tek başına yetmez.
- LSZH ile yanmaz karıştırma: Bir kablo halojensiz (LSZH) olabilir ama yanmaz olmayabilir. NHXMH halojensizdir ama IEC 60331 testinden geçmemiştir.
- Eski standart referansı: IEC 60331-21:1999 yerine güncel IEC 60331-31:2018 sürümü talep edilmelidir.
- Kesit küçük seçimi: Yanmaz kabloların direnç değerleri PVC kablodan farklıdır; aynı yükte bir adım büyük kesit gerekir.
Proje şartnamesinde belirtilen sınıf, kesit ve damar sayısını paylaşın — Nexans, Prysmian veya HES seçenekleriyle aynı gün teklif gönderelim. Sertifika dosyaları sevkiyatla beraber teslim edilir.
